Ferdi Tayfur Kimdir?
Ferdi Tayfur (doğum adıyla Ferdi Tayfur Turanbayburt; 15 Kasım 1945, Adana – 2 Ocak 2025, Antalya), Türk şarkıcı, besteci, söz yazarı, sinema yönetmeni ve oyuncusudur. Hayranları ve müzik dünyası tarafından "Ferdi Baba" ve "Kral Ferdi" lakaplarıyla tanınır. Arabesk müziğin en önemli temsilcilerinden biri olan Tayfur, toplamda dokuz kez Altın Plak Ödülü kazanmış, 30'dan fazla albüm ve 30'un üzerinde sinema filminde başrol oynamıştır.
Çocukluğu ve Gençliği
Ferdi Tayfur, 15 Kasım 1945 tarihinde Adana'nın Yüreğir ilçesine bağlı Hürriyet Mahallesi'nde dünyaya geldi. Ailesi köken olarak Adıyaman'ın Besni ilçesine bağlı Üçgöz köyündendir. Babası Cumali Bey, oğlunun eğitimine çok düşkün bir insandı; ancak bir pavyon çıkışı öldürülmesiyle Ferdi'nin eğitim hayatı sona erdi.
Babasının ölümünden sonra annesi Şerife Turanbayburt yeniden evlendi. Küçük Ferdi, üvey babasının bulduğu bir şekerci dükkânında çıraklık yapmaya başladı. Okumayı iş hayatında öğrendiğini söyleyen Tayfur, eniştesinin yardımıyla bir süre Sakıp Sabancı'nın Ceyhan'daki mısır çiftliğinde çalıştı. Bir dönem Konya'da bir gazinoda çaycılık yaptı.
Ailesinin geçimine katkıda bulunan Tayfur, düğünlerde şarkı söylerken yerel gazetede Adana Radyosu'nun müzik yarışması ilanını gördü ve yarışmaya katıldı. Birinciliği kazanamayıp ikinci oldu; ancak üvey babasının engellemelerine rağmen İstanbul'a gelerek Lunapark Gazinosu'nda iş buldu ve Nurten İnnap'a bağlama çalmaya başladı.
Müzik Kariyerinin Başlangıcı (1967-1976)
İlk plağı Leyla / Aşkınla Beni Öldürdün'ü doldurarak 500 lira kazandı. Sahne adı olarak "Ferdi Tayfur"u kullanan sanatçı, daha sonra adını ve soyadını resmî olarak da değiştirdi. 1968 yılında Seda Plak ile iki plaklık anlaşma yaptı; ancak beklenen ilgiyi göremedi ve Adana'ya dönerek çiftlikteki işlerin başına geçti.
Üç yıl aranın ardından 1971 yılında yaptığı Huzurum Kalmadı plağı yayımlandı. 1973 yılında Görsev Plak ile anlaşarak Dur Dinle Sevgilim / Kır Çiçekleri adlı 45'likle çıkış yakaladı. 1974'te Yüreğimde Yara Var / Bana Gerçekleri Söyle ile adını duyurdu.
1975 yılında Elenor Plak'a transfer olan Tayfur, art arda Altın Plak Ödülleri kazandı. İlk albümü Huzurum Kalmadı (Ferdi 77) ile tanınırlığını pekiştirdi; albüm 2 milyon adet satarak büyük bir rekor kırdı.
Şöhret ve Sinema (1976-1986)
1976 yılında kariyerinde kırılma noktası olan Çeşme filmiyle sinema dünyasına adım attı. Necla Nazır ile başrolde oynadığı film, 12 milyon kişinin izlemesiyle izlenme rekoru kırdı ve arabesk filmlerin yükseliş dönemini başlattı.
Aynı yıl Alıştım / Yağmur Gözyaşım ve Yadeller – Ağlamazsam Uyuyamam albümleri yayımlandı. 1977'de Derbeder filmi vizyona girdi. 1978'de Batan Güneş ve Son Sabah filmleriyle sinema kariyerini sürdürdü.
1979 yılında Yuvasız Kuşlar, 1980'de Durdurun Dünyayı albüm ve filmleri yayımlandı. Avrupa turnelerine çıkan Tayfur, büyük ilgi gördü. 1982 yılında Ben de Özledim albümü satış rekorları kırdı ve Tayfur için dönüm noktası oldu. Aynı yıl kendi adına Ferdifon Plakçılık şirketini kurdu.
Ferdi Tayfur, 1976-1986 yılları arasında yirmi yedi sinema filminde başrol oyuncusu olarak oynamış ve bu filmler içerisinde yer alan yaklaşık doksan altı şarkıyı seslendirmiştir.
Seksenli Yıllar: Tarz Değişimi
Seksenli yıllarda TRT'de arabesk müzik ve video kliplere yer verilmemesi üzerine Tayfur, halk müziği ve diğer geleneksel türlerden esinlenerek yeni çalışmalar yaptı. 1984 yılında Londra'da verdiği konserlerin ardından bir röportajında "Ben bağlama çalar, bestelerimi de bağlamayla yapıyorum; sanırım buna arabesk diyorlar" demiştir.
Prangalar ve Zirve
1992 yılında çıkardığı Prangalar albümü, 5 milyondan fazla satarak Türkiye'nin en çok satan albümlerinden biri oldu ve Ferdi Tayfur'un en büyük ticari başarısıdır. 1993 yılında Gülhane Parkı'nda verdiği konsere yaklaşık 200.000 kişi katılarak rekor kırdı.
Özel Hayatı
Tek resmî evliliğini 1974 yılında Zeliha Turanbayburt ile yapan Tayfur'un bu evliliğinden Tuğba ve Funda adında iki kızı oldu. 1976'da Çeşme filminin çekimlerinde tanıştığı sinema oyuncusu Necla Nazır ile 30 yıl birlikte yaşadı. Bu beraberlikten kızı Tuğçe Tayfur dünyaya geldi. Timur ve Ferdi Taha adında oğulları da olan Tayfur, 2010 yılında uzun bir aradan sonra resmî eşi Zeliha Turanbayburt ile yeniden birlikte yaşamaya başladı.
2020 yılında böbrek yetmezliği yaşayan Tayfur'a, oğlu Timur'un bir böbreği nakledildi.
Ölümü
15 Aralık 2024'te aniden rahatsızlanan Ferdi Tayfur, Marmaris'te hastaneye kaldırıldı. Ardından Antalya'da özel bir hastaneye sevk edilerek mantar enfeksiyonu nedeniyle sinüs ameliyatı geçirdi. 2 Ocak 2025 tarihinde karaciğer ve böbrek yetmezliği nedeniyle 79 yaşında hayatını kaybetti. Son anlarında yanında eşi Zeliha Turanbayburt bulunuyordu.
4 Ocak 2025'te Atatürk Kültür Merkezi'nde anma töreni düzenlendi. Cenazesi, Barbaros Hayrettin Paşa Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Yeniköy Mezarlığı'nda abisi ve annesiyle yan yana defnedildi.
2025 yılının Eylül ayında MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin talimatıyla Adana'nın Sarıçam ilçesinde Ferdi Tayfur Sanat Parkı ve Müzesi açılmıştır.
Kitapları
- Şekerci Çırağı (2003) – Roman
- Yağmur Durunca (2008) – Roman
- Bir Zamanlar Ağaçtım (2013) – Roman
- Paraşütteki Çocuk (2014) – Roman
Öne Çıkan Albümleri
- Ferdi 77 / Huzurum Kalmadı (1976) – 2 milyon satışla ilk büyük başarısı
- Batan Güneş (1977)
- Son Sabah (1978)
- Yuvasız Kuşlar (1979)
- Nisan Yağmuru (1980)
- İnsan Sevince (1981) – Sovyetler Birliği'nde yayımlanan ilk Türk sanatçı albümü
- Ben de Özledim (1982) – Satış rekorları kıran dönüm noktası albümü
- Yaktı Beni (1984)
- Prangalar (1992) – 5 milyon+ satış, en çok satan albümü
- Of Dağlar (1997)
- Boynu Bükük Şarkılarım (2009)
Ödülleri
- 9 kez Altın Plak Ödülü (1975-1980)
- MÜYAP 1991 Yılı En Çok Albüm Satan Sanatçı
- Gülhane Konseri Ödülü (1993) – 200.000 kişilik konser rekoru
- 4 kez Kral TV Video Müzik Ödülü
- Kral TV Yaşam Boyu Onur Ödülü (2013)
- Adana Altın Koza Ödülü (2014)
- Çok sayıda Magazin Gazetecileri Derneği ödülü