Müslüm Gürses Kimdir?
Müslüm Gürses (doğum adıyla Müslüm Akbaş; 7 Mayıs 1953, Şanlıurfa – 3 Mart 2013, İstanbul), Türk arabesk ve halk müziği sanatçısı, besteci, söz yazarı ve oyuncudur. Hayranları ve müzik dünyası tarafından "Müslüm Baba" lakabıyla tanınır. Arabesk müziğin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Gürses, yarım asra yakın sanat kariyerinde milyonlarca insanın gönlünde taht kurmuştur.
Çocukluğu ve Gençliği
Müslüm Gürses, 7 Mayıs 1953'te Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesine bağlı Fıstıközü köyünde, annesi Emine Hanım ile babası Mehmet Bey'in ilk çocuğu olarak kerpiç bir evde dünyaya geldi. Ailesi büyük bir yoksulluk içindeydi. Babası Mehmet Akbaş çiftçiydi ve geçim sıkıntısı giderek artıyordu. Ekonomik nedenlerle aile, Müslüm henüz küçükken Adana'ya göç etmek zorunda kaldı.
Adana Hürriyet Mahallesi'ne yerleşen aile için yoksulluk değişmedi. Küçük Müslüm, annesi çalışırken kardeşlerine bakmak zorunda kaldı. Daha çocuk yaşta büyüklerin sorumluluğunu taşıyan Gürses, okul yıllarında yaşıtlarıyla oynayamadan bir kenarda oturup onları seyretmiştir. İlkokuldan mezun olduktan sonra terzi çıraklığı ve kunduracılık yaparak hayatı erken yaşta öğrenmek zorunda kaldı.
Müzik Kariyerinin Başlangıcı
Gürses, şarkıcılığa 1965 yılında küçük yaşta Adana'da bir çay bahçesinde şarkılar söyleyerek başladı. 14 yaşındayken, 1967 yılında Adana Aile Çay Bahçesi'nde düzenlenen bir yarışmaya katılmak istedi. Babası yarışmaya katılmasın diye oğlunun saçını kesse de Gürses yine de yarışmaya katıldı ve birinci oldu.
Sesiyle küçük yaşlarda dikkat çeken Gürses, o dönemle ilgili olarak şunları söylemiştir:
"İlkokulu bitirdim. Gerisi yok. Adana'da damda yatarken uzun hava okudum. Arkadaşım Halkevine gidiyordu. Ben de gittim. Derken Çukurova Radyosu'nda sanatçı oldum."
1967 yılından itibaren TRT Adana-Çukurova Radyosu'nda her cumartesi canlı olarak türküler söyledi. Soyadını da burada çalışırken "Gürses" olarak değiştirdi. 1968 yılında ilk 45'lik plağı olan Emmioğlu / Ovada Taşa Basma'yı Ömür Plak'tan çıkardı.
Yıldızının Parlaması
İstanbul'a gelen Gürses, 1969 yılında Sevda Yüklü Kervanlar şarkısını içeren 45'lik plağını çıkardı. Bu plak tam 300.000 adet satarak büyük bir rekor kırdı. 1973 yılında Saklambaç gazetesinde Gürses hakkında şu satırlar yazıldı:
"Torbayla para getirmeye başlamış Müslüm'ün plakları ve değeri anlaşılmış. Bu isme dikkat diyorlar. Müslüm Gürses, Türk müzik dünyasına bir yıldızın doğuşu demektir."
Hayatı boyunca toplam 40 adet 45'lik plak çıkaran Gürses; Ömür Plak, Palandöken Plak, Bestefon Plak, Hülya Plak ve Çın Çın Plak gibi firmalarla çalıştı.
80'ler: Arabeskin Babası
1980 yılında Emre Plak etiketiyle yayımlanan Esrarlı Gözler albümü, Gürses'in geniş kitlelere yayılmasını sağlayan dönüm noktası oldu. Bu albüm, Türkiye ve Almanya başta olmak üzere tüm dünyaya arabesk müziği tanıtan ve sevdiren en önemli albümlerden biriydi. Gecekondu kalabalıkları Orhan Gencebay'a "Kral", Ferdi Tayfur'a "Abi" derken Gürses, "Baba" lakabını aldı.
1984 yılında Elenor Müzik ile çalışmaya başladı. 1986 yılında Bayar Müzik'ten çıkardığı Küskünüm albümü, sadece yasal olarak 12 milyonluk satışa ulaşarak Türkiye'de tüm zamanların en çok satan albümü oldu. 1987 yılında yayımlanan Gitme albümündeki aynı adlı şarkı, yılın en iyi şarkısı seçildi. Gürses'in kasetleri "peynir ekmek gibi" satılıyordu.
90'lar: Yeni Tarzlar ve Evrim
90'lı yıllar Gürses için büyük bir dönüşüm dönemi oldu. Arabesk ve halk müziğinin yanı sıra pop, Azerbaycan müziği ve Türk sanat müziği tarzlarını da repertuvarına kattı. Sezen Aksu-Zülfü Livaneli ortak eseri "Belalım", Kayahan'ın "Sarı Saçlarından Sen Suçlusun" ve Nilüfer'in "İnkar Etme" gibi farklı tarzlardaki şarkıları başarıyla seslendirdi.
1990 yılında yayımlanan Benim Kaderim şarkısında pes ve tiz seslerin aynı anda okunmasıyla Türkiye'de ilk kez çift ses tekniği kullanıldı. 1994'te Senden Vazgeçmem albümüyle ilk kez klip çekti ve medyada daha fazla yer almaya başladı.
1995 yılında Japonya'daki bir ses laboratuvarında yapılan testlerde, Gürses'in sesini yüzde yüz kusursuz kullandığı bilimsel olarak kanıtlandı. Müslüm Gürses'in ses genişliği en az 3,5 oktav olup bu ses genişliği genellikle opera sanatçılarında bulunmaktadır.
2000'ler: Sınır Tanımayan Sanatçı
2000'li yıllarda Gürses, caz, rock ve world music tarzlarını da repertuvarına ekledi. 2002 yılında Teoman'ın Paramparça şarkısını seslendirerek rock müziğe adım attı. Teoman, Gürses hakkında "Ben herkesi dinlemem ama Müslüm Gürses'in yeri ayrıdır" demiştir.
2003 yılında sözleri Sezen Aksu'ya, bestesi Tarkan'a ait İkimizin Yerine şarkısını seslendirdi. 2007 yılında yazar Murathan Mungan ile hazırlıkları 2 yıl süren Aşk Tesadüfleri Sever projesi yayımlandı. Bu albümde David Bowie'den Leonard Cohen'e, Bob Dylan'dan Björk'e kadar birçok yabancı müzisyenin bestesini Türkçe sözlerle seslendirdi. Albümde Sezen Aksu ile düet yaptığı Sebahat Abla şarkısı da yer aldı.
Trafik Kazası ve Zorluklar
1978 yılında Tarsus'tan Adana'ya dönerken ağır bir trafik kazası geçiren Gürses, ameliyat sırasında kalbi durmuş ve doktorların müdahalesiyle hayata döndürülmüştür. Kaza sonucunda alın kemiği parçalanmış ve beynini korumak için plaka takılmıştır. Bu kazadan sonra koku alma duyusunu tamamen, işitme duyusunu ise yüzde elli oranında kaybetmiştir.
Jiletli Hayranları ve Efsane Konserler
Gürses'in konserlerinde tarihte eşi ve benzeri görülmeyen manzaralar ortaya çıkmıştır. 80'li yıllardan itibaren hayranları, konserlerde kendilerini jiletleyerek duygularını ifade etmiş, bu durum büyük güvenlik önlemlerinin alınmasına yol açmıştır. Gürses, hayranlarına "Çocuklar yapmayın, kendinizi çok güç duruma sokuyorsunuz" dese de bu geleneği engelleyememiştir.
King's College London'da etnomüzikoloji profesörü Martin Stokes, 1990 Gülhane Konseri'ndeki deneyimlerini kitabında anlatmış ve Gürses'in dinleyicileri üzerindeki eşsiz etkisini belgelemiştir.
Sinema Kariyeri
1979 yılında İsyankar filmiyle kamera karşısına geçen Gürses, kariyeri boyunca toplam 40 sinema filminde rol almıştır. Bağrıyanık, Kul Sevdası, Mutlu Ol Yeter, Küskünüm, Garibanlar ve Güldür Yüzümü en bilinen filmleri arasındadır.
Kişisel Hayatı
Gürses, 1986 yılında hayatının aşkı Muhterem Nur ile evlendi. Çift, Gürses'in ölümüne kadar birlikte yaşadı. Muhterem Nur, Gürses'in hem hayat arkadaşı hem de menajerliğini üstlenerek kariyerinde önemli bir rol oynadı.
Ölümü ve Mirası
Müslüm Gürses, 15 Kasım 2012'de Memorial Hastanesi'nde geçirdiği by-pass ameliyatından sonra akciğer ve kalp yetmezliği nedeniyle yoğun bakıma kaldırıldı. Yaklaşık dört ay süren tedavinin ardından 3 Mart 2013'te 59 yaşında hayatını kaybetti. Teşvikiye Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Ölümünden sonra da albümleri yayımlanmaya devam etmiştir. 2013'te son albümü Veda - Ervah-ı Ezelde yayımlanmış ve sadece 2 saatte 25 bin satarak tükenmişir. "Mahzendeki Şarkılar" serisiyle daha önce yayımlanmamış şarkıları hayranlarına ulaşmaya devam etmektedir.
2018 yılında hayatını konu alan Müslüm filmi vizyona girdi. Gürses'in gençliğini Şahin Kendirci, yetişkinliğini Timuçin Esen'in canlandırdığı film, 6,5 milyona yakın seyirciyle Türkiye'nin tüm zamanların en çok izlenen dram filmi oldu.
Onur Akın'ın sözleriyle: "Müslüm Gürses bu ülkenin Leonard Cohen'idir. Her tarz şarkıyı kendine has tarzıyla olağanüstü yorumlayan muhteşem bir sanatçıdır."
Şanlıurfa'da anısına açılan Müslüm Gürses Müzik ve Sanat Müzesi, efsanevi sanatçının hatırasını yaşatmaktadır.
Öne Çıkan Albümleri
- Esrarlı Gözler (1980) – Arabesk müziğin dünyaya açılan kapısı
- Yaranamadım (1984) – Elenor Müzik ile ilk çalışması
- Küskünüm (1986) – 12 milyon satışla tüm zamanların rekoru
- Gitme (1987) – Yılın en iyi şarkısı ödülü
- Senden Vazgeçmem (1994) – İlk klipli albümü
- Biz Babadan Böyle Gördük (2000) – Caz ve world music denemeleri
- Paramparça (2002) – Rock müziğe geçiş
- Aşk Tesadüfleri Sever (2007) – Murathan Mungan projesi
- Sandık (2009) – Kenan Doğulu ve Öykü Gürman düetleri
- Yalan Dünya (2010) – Son orijinal stüdyo albümü