11.01.2022, 12:41 103

Alâmet-i fârika yahut ayinesi iştir kişinin

Erdemliliğin ilk basamağıdır yalınsılık(tevazu)*. Hatta yalınsılık, erdemin ölçüsü olur. Bundan sonraki her eylem yalınsılıkla ölçülür ki işler burada sarpa sarar. Kişi ölçüsüz, yapmacık bir biçimde yalınsı davranıyorsa her işi yapmacık olacaktır. Yapma yalınsılık, sahte tevazu, günümüzün yapay ruhsal besinidir. Bu da hormonlu bir görüntü oluşturacaktır. Görülen o ki yapma yalınsılık,  porselenle zenginleştirilmiş, florürle parlatılmış dişlerin göründüğü güleçliğe taşınmış; güzel görünmek, iyi görünmek de bu yapma gülümsemelere indirgenmiştir. Yalınsılığın göstergesi, eskilerin deyimiyle “alâmet-i fârika”sı, gülümseme ve gönülden dökülen sözcüklerdir. Bunlar yapmacıksa o zaman gözümüzü “ayinesi iştir kişinin” sözüne çeviririz.

Eski kişilerin erdem bilinci İslam dininin buyrukları ile oluşur, çeşitliliği de buna bağlı olarak yansırdı. Her kişi kendine göre bir iyilik tutumu geliştirir, bu da onun “alâmet-i fârika”sı olurdu. Bütün bunların temelinde ise yalınsılık vardı. Göşterişsiz, içten davranışla “ayinesi iştir kişinin” dedirtecek bir tavır sergilenirdi.  Buna da yiğitlik denirdi. Atamız Karacaoğlan bu konuda der ki:

“Yiğidin eyisini nerden bileyim

Yüzü güleç, kendi yaman olmalı

Kasavet serine çöktüğü zaman

Gönlünün gamını alan olmalı”.

Güleç yüz o gün için de yalınsılık belirtisidir. Yaman olmaksa yapmacıklıktan uzak, içtenlik göstergesidir. Dolayısıyla “alâmet-i fârika”sı, “ayinesi iştir kişinin” sözünü boşa çıkarmazdı.

“Gazete” kültürünün getirdiği yazı saltanatı ve “video” kültürünün getirdiği görüntü saltanatı algımızı alt üst etti. Okuduklarımızla izlediklerimiz, birçok alanda köksüz ve yapma davranışlar göstermemize sebep oldu. Şimdi durum daha da kötüleşti. “Gazete”yle “video” karması “sosyal medya” hem yazıyla hem de görüntüyle elimizde ve avucumuzda kalan son irfan kırıntılarına saldırıyor. Mevlana gibi biz de “ya olduğun gibi görün, ya da göründüğün gibi ol” diyeceğiz fakat “görünen” ve “olunan” konusunda karmaşa gerçeklik algısını da kuşkulu bir duruma düşürmüştür. Hangisi yapma, hangisi gerçek konusunda korkarım ki davranışı sergileyen kişinin kendisi bile karar veremeyecektir.

İşi karmaşaya dönüştürüp işin içinden çıkmak kolay bir yoldur. Oysa yapılması gereken yolu yordamı da söyleyerek işten çekilmektir. Yalınsılığı (tevazu) tanımlayıp yeni bir sözcükle karşıladıktan sonra yalınlaşmayı önermem şaşılacak bir durum olmamalı. Her alanda yalınlık, aşırıdan ve yoksunluktan uzaklaşmak, en öncelikli tavırdır.  Ödüllendirme gösterişe ve süse verilmezse, görkemlilik alkışlanmazsa, paraya pula verilen değer erdeme çevrilirse o zaman istediğimiz olur. Bu çağda bu olur mu? Olur, oluyor… Çoğaltmak gerek güzel örnekleri. Yaymak ve önermek de gerek elbette. “Alâmet-i fârika”sı, “ayinesi iştir kişinin” sözüyle örtüşen kişiler alkışlanmalı, onların yalınsılığından söz edilmelidir. Son sözü Mehmet Akif’e bırakalım:

“Allâha güven, sa'ye sarıl, hikmete râm ol
Yol varsa budur, bilmiyorum başka çıkar yol!”

Not:

* Tevazuya karşı alçakgönüllülük veya yüce gönüllülük bana göre hiç uygun bir karşılık değil. Ne gönlü alçaltmak ne de gönlü yüceltmek tevazu olabilir. Güzel Türkçemiz eklemeli bir dildir, birleşik sözcüklerle karşılık bulmak Türkçe mantığına ters bir durum. Tevazu, gösterişsiz, yalınlık gibi kavramlarla daha güzel karşılanıyor bence. O yüzden tevazua “yalınsılık”, mütevaziye ise “yalınsı” diyorum. Bu saatten sonra bu karşılık elbette tutmaz fakat ben Türkçe için doğru adımı atmış olayım, yeter.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 31 Ocak 2023
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 20 48
2. Fenerbahçe 20 44
3. Başakşehir 20 40
4. Beşiktaş 20 39
5. Adana Demirspor 20 37
6. Trabzonspor 20 35
7. Kayserispor 20 29
8. Konyaspor 20 27
9. Alanyaspor 21 25
10. Karagümrük 20 23
11. Gaziantep FK 20 22
12. Ankaragücü 20 22
13. Sivasspor 21 21
14. Antalyaspor 19 21
15. Giresunspor 20 21
16. Hatayspor 19 20
17. Kasımpaşa 20 19
18. İstanbulspor 20 15
19. Ümraniye 20 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Keçiörengücü 21 37
5. Pendikspor 21 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Sakaryaspor 21 34
9. Boluspor 21 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 21 22
13. Altay 21 19
14. Tuzlaspor 21 19
15. Erzurumspor 21 18
16. Altınordu 21 17
17. Ö.K Yeni Malatya 21 16
18. Gençlerbirliği 21 13
19. Denizlispor 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 18 47
2. Real Madrid 18 42
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 19 34
5. Villarreal 19 31
6. Real Betis 18 31
7. Rayo Vallecano 19 29
8. Osasuna 19 28
9. Athletic Bilbao 19 26
10. Mallorca 19 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 19 21
13. Sevilla 19 21
14. Valencia 18 20
15. Espanyol 19 20
16. Celta Vigo 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 19 19
19. Getafe 19 17
20. Elche 19 6