11.06.2023, 13:38

Evliya Çelebi ile Kınık Şehrine Seyahat

Osmanlı Devleti’nin dünyaca ünlü seyyahı Evliya Çelebi 60 yaşlarındaydı. Sadrazam olan dayısı Melek Ahmet Paşa’nın himmetiyle padişah fermanlarını valilere, valilerin buyurdumlarını diğer valilere ve sancak beylerine taşımaktaydı. Yani zaman zaman ulak olarak ta görev yaptığı için bolca seyahate çıkmaktaydı.
         
1671 yılının baharıydı. Evliya Çelebi yine yollardaydı. Kurban Bayramı yaklaşmıştı ve bu seyahat sebebiyle haccını da eda etmek amacındaydı. Yani bu kez hedefte kutsal topraklar da vardı.
           
İstanbul’dan Konya’ya, oradan Ereğli, Silifke, Tarsus, Adana üzerinden Misis’e gelen Evliya Çelebi, Misis Köprüsü’nün başındaki kervansarayda bir gece konakladı. Misis Derbendi’nden görevlendirilen “yol arkadaşları” ile sabah yola çıktı. Payas istikametine giden Şam Yolu’ndan bir saat kadar gittikten sonra Alıcak Beli’nden Maraş Yolu’na ayrıldı. 
          
Misisli yolculara Maraş yolunu sordu. “Hayırlı yoldur ve eminliktir” dediler.
           
İki saat daha giden Evliya Çelebi, Ceyhan Nehri’nin karşı yakasındaki meşhur Yılankale’yi gördü. Kaleyi Ramazanoğlu ecdadın yedi yılda fethettiğini söylediler. Kalede sürü sürü yılanın çokluğundan, hatta “boynuzlu ve ensesi tüylü yılan” görenlerin olduğundan, yılanların bazen insanları soktuğundan bahsedip kalenin bu yüzden boş kaldığını dediler. “Kal’a-i Şahmeran” adını verdiği kalenin çevresinde kurulan Türkmen köylerinin huzurlu bir hayat sürdüğünü de ifade ettiler.  
            
Evliya Çelebi, bir süre daha gittikten sonra Doğu Çukurova’nın geniş düzlüğünde birden yükselen dağın önündeki “Aş Köyü” dediği Berendi’ye geldi. 
            
Berendi, Adana Eyaletine bağlı bir Sancak merkezi idi ama “bir mükellef kasaba veya şehir” değildi. Huğ tipi 40–50 haneli bir Sancak merkezi idi ve 75 köye sahipti. Paşa ve kadı dâhil halkının çoğu yazın yaylalara giderdi. “Burada Sancak beyi hakire bir Türkmen seccadesi ihsan idüb ve yirmi şehbaz refikler koşub yine Nehr-i Cuyhun’u ubur idüb” yola devam etti. Taşmış olan Ceyhan Nehri’nden uzaklaşıp bir süre de “Nehr-i Ceyhun” dediği Karaçay kenarından gitti.
           
Bugünkü Gökdere köyünün de olduğu “Gök Dağı” denilen dağın önündeki ovada, bir tepede “Kal’ai Kınık” dediği Toprakkale’yi uzaktan seyretti. Yuvarlak planlı kalenin “üstad mühendis” elinden çıkmış olduğunu, yakın tarihte “zulüm taaddi” sebebi ile boş kaldığını öğrendi. 
            
Misis’ten sonra tam sekiz saatten beri yolda idi.
          
Evliya Çelebi, Toprakkale’den bir saat daha doğuya gittikten sonra Karaçay kenarındaki Kınık şehrine geldi. 
        
“Kırk sekiz köyü” olan Kınık şehri ovanın ortasında şirin bir kasaba idi. Sancak merkezi olan Kınık bir kadı tarafından yönetilmekte idi. 

İki minareli camisi olan Kınık şehrinde, Türkmen eşkıyası korkusundan dolayı beşi kâgir olmak üzere bezirgân hanları, henüz tamamlanmamış kale gibi hanlar ve bir hamam vardı.
            
“Şirin bir kasaba” dediği Kınık şehrine ait Karaçay kenarında her pazartesi günü büyük pazar kurulmaktaydı. “İsneyn Pazarı” diye ünlü pazaryerinde “binden fazla dükkân ve çeşitli han, iki yüz kadar dükkân” bulunmaktaydı. Pazarda “Yirmi-otuz bin Türk ve Türkmen ve çoban ve pir ve civan” alış veriş yapmaktaydı.
             
Kınık şehrinde yetişen üzümler; Adana’da, Tarsus’ta, Kurtkulağı’nda ve Payas’ta satılmaktaydı.
            
Kınık Kanunnamesi’nden anlaşıldığına göre; pamuk, buğday, arpa, kavun, karpuz,  kasaplık koyun ve camız da pazardaydı. “Ve taşradan Bazaryeri'ne satılmak içün deve ve at ve katır ve merkep yükleri ile pirinç ve bal ve yağ ve dakik ve arpa ve üzüm ve incir ve pekmez” bulunmaktaydı. 
             
Evliya Çelebi, Kınık şehrinin İsneyn pazarını çok beğendi. Adına “Güzel Pazartesi” anlamına gelen “Müzeyyin İsneyn” dedi. Hatta Kınık şehrini de “Müzeyyin İsneyn Kasabası” diye tarif etti. 
 
“İnşallah ü Taala bu İsneyn bir şehr-i azim olur” diye dua etti. 
           
Kınık kasabasında bir gece kalan Evliya Çelebi sabah Subaşı’nın verdiği “buyurdum” evrakı ve yirmisi atlı, onu piyade yiğit ile birlikte “Pazar içinden cereyan iden Nehr-i Karaçay” üzerinden yoluna devam etti. 
            
Gavurdağı’nın ovaya bakan yamacındaki Çardak Kalesi’ne doğru gitti. 
             
Osmaniye tarihinde önemli bir yeri olan “mutlu şehir Kınık”, Celali isyanlarından olumsuz etkilenmişti. Kamu düzenini yeniden kurmak, boş kalan toprakları yeniden imara açmak için Adana kadısı başkanlığında gönderilen heyet ile Kınık şehri eşrafından bilirkişiler 1691 yılında Karaçay boğazında bir araya geldi. Kınık şehrinin sınırları güncellendi. Ancak Viyana hezimetinin ardından 1699 yılında imzalanan Karlofça Antlaşması ile başlayan Osmanlı Devleti’nin gerileme devrinde Balkanlarda ve Anadolu’da aşiret hayatı ortaya çıkınca yeniden kurulmak istenen kamu düzeni bir türlü gerçekleşemedi.  
            
Kınık şehri ve köyleri talan edildi. Muhteşem İsneyn Pazarı’na son verildi. 1865 yılında Osmaniye kuruluncaya kadar adları sadece resmi kayıtlarda geçti.     
            
1671 yılında haccını da eda için Kınık şehrinden geçen Evliya Çelebi, “İnşallah bu İsneyn bir şehr-i azim olur” diye dua etmişti. 

Biz de diyelim ki; Evliya Çelebi’nin duası inşallah kabul edilir de Kınık şehrinin hatırası olan Osmaniye “büyük şehir” haline gelir.

Yorumlar (0)
17
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 36 99
2. Fenerbahçe 36 93
3. Trabzonspor 36 61
4. Başakşehir 36 58
5. Beşiktaş 36 55
6. Kasımpasa 36 52
7. Alanyaspor 36 50
8. Rizespor 36 49
9. Sivasspor 36 48
10. Antalyaspor 36 45
11. A.Demirspor 36 44
12. Samsunspor 36 42
13. Kayserispor 36 41
14. Konyaspor 36 40
15. Ankaragücü 36 39
16. Gaziantep FK 36 38
17. Hatayspor 36 37
18. Karagümrük 36 37
19. Pendikspor 36 36
20. İstanbulspor 36 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 37 88
2. Arsenal 37 86
3. Liverpool 37 79
4. Aston Villa 37 68
5. Tottenham 37 63
6. Newcastle 36 57
7. Chelsea 36 57
8. M. United 36 54
9. West Ham United 37 52
10. Brighton 36 48
11. Bournemouth 37 48
12. Crystal Palace 37 46
13. Wolves 37 46
14. Fulham 37 44
15. Everton 37 40
16. Brentford 37 39
17. Nottingham Forest 37 29
18. Luton Town 37 26
19. Burnley 37 24
20. Sheffield United 37 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 36 93
2. Barcelona 35 76
3. Girona 36 75
4. Atletico Madrid 35 70
5. Athletic Bilbao 35 62
6. Real Betis 35 55
7. Real Sociedad 35 54
8. Villarreal 36 51
9. Valencia 35 48
10. Getafe 35 43
11. Deportivo Alaves 36 42
12. Sevilla 35 41
13. Osasuna 36 41
14. Las Palmas 35 37
15. Mallorca 36 36
16. Rayo Vallecano 35 35
17. Celta Vigo 35 34
18. Cadiz 35 29
19. Granada 35 21
20. Almeria 35 17