28.01.2022, 15:06 111

Tuz Ekmek Hakkı

Cuma Günlüğü / 28. 01. 2022, Osmaniye, 15.05


İnsani sıfatlardan en güzellerindendir “vefa”. Vefa sözcüğü, “sözünde durma, verilen sözü yerine getirme” anlamlarına gelse de ona sevgide süreklilik, bağlılık ve sadâkat gibi kavramlar da yüklenmiştir. Hâl böyle olunca vefa, insan kalmaktır. Elest bezminde verilen sözü, unutmamaktır. Öyle ki insanın kendini bilmesi, dünü hatırlaması, bugünü yaşaması ve yarına hazırlanması vefa ile mümkündür.  

Vefanın zıddı nankörlüktür. İnsanın kendini unutması, insanlığı unutmasıdır. Romalı bilge şair Magnus Ausonius'un sözü ne kadar güzeldir: “Toprağın yetiştirdiği en kötü şey nankör bir insandır”. Anadolu irfanı vefayı “tuz ekmek hakkı” deyimiyle içselleştirmiştir. O kadar ki vefa bir ibadet bilinciyle yerine getirilmesi gereken bir haslet olmuştur. Tuz ekmek hakkıyla ahde vefa kişi olmanın neredeyse ön koşuludur. 

Tuz, Hz. Âdem’in taşı un edip sofraya taşımasını, ekmek Hz. Havva'nın buğdayı una çevirerek pişirip sofraya getirmesini temsil eder. Tuz ekmek ailenin alın teridir, kadın ve erkeğin yuvadaki ortak emeğidir. Tuz, tadı; ekmek lezzeti verir. İkisi bir arada hayatın güzelliğidir. Aile olmanın bereketi, yuva kurmanın saadetidir. Bu güzellik, minnet oluşturur. Bundandır ki tuz ekmek hakkına duyulan minnet, bütün aileye hatta sülaleye yönelir. Tuz ekmek hakkı ana babaya karşı da minnet ve saygıyı pekiştirir. Hatta ana babanın yakınlarına, dostlarına da saygı gerektirir. Bundandır ki insanların en güzeli şöyle buyurmuştur: "İyiliklerin en değerlisi, insanın babası öldükten sonra, baba dostunun âilesini kollayıp gözetmesidir" (Müslim, Birr ve Sıla, 11-13).

Annemin dedesi, Ökkeş Dede, tuz ekmek hakkının önemini anlatırken: "Eskinin eşkıyası bile tuz ekmek hakkı gözetirdi yavrum. Şimdikilerde hani? Eşkıyalardaki insanlık, şimdinin hacı hocasında yok" der ve çocukluğundaki bir yolculuğu anlatırdı. Anlattığına göre dedem bir kafileyle yola çıkmış. Issız bir yerden geçerken kafileyi eşkıyalar çevirmiş. Kafiledekileri sırayla soymaya, değerli gördükleri her şeyi almaya başlamışlar. Sıra Ökkeş dedeme gelince eşkıyaların elebaşı ona da kimlerden olduğunu sormuş. Dedem de: "Kaman'dan Yiğit Ahmet'in oğluyum" demiş. Öyle deyince eşkıyaların elebaşı dedeme: "Babanın sülalesi ile bizimkilerin arasında tuz ekmek hakkı var. Sana dokunmayalım" demiş. 

Tuz ekmek hakkı deyiminin bir hikayesi de Hz. İbrahim’in Mekke’de Kâbe’yi inşa etmesine dayanır. Kâbe’yi yaptıktan sonra Allah’tan rahmet diler. Allah da “yoksulları giydir, açları doyur” buyruğunda bulunur. İbrahim peygamber bunu nasıl yapacağını sorar. Allah-ü Teâla, Kâbe’nin yapısından geriye kalan toprakları dört bir yana savurmasını emreder. O da öyle yapar. Düşen topraklar tuz olur. O günden sonra bütün yaratıklar o tuzdan yemeye başlar. Böylece tuz hakkı doğar. 

Tuz ekmek hakkında anlatılan başka bir rivayete göre birbirinden habersiz iki kişi, birbirlerinin yemeklerini yemişler. Bu hâl tuz hakkına ilaveten ekmek hakkını da getirmiş. Bu da onlara ömür boyu unutulmayacak olan dostluğun ve samimiyetin kapılarını açmış. Bu fazilet, onları tek bir yürek haline getirmiş ve bu birlik onları kutsamış. Türklerin konukseverliği dillere destandır ki bunda tuz hakkına eklenen ekmeğin büyük payı vardır. Çünkü tuz sudan geriye kalır,  ekmek hamurdan. İkisinde de yoğun bir emek vardır, fazlaca alın teri vardır. Koyu kıvam, dinginlik, beraberinde oluşan olgunluk vardır. Dolayısıyla “tuz ekmek hakkı” olan deyim hem ahde vefayı sağlar hem de nankörlüğü engeller.

Vatan vefa harmanıdır. Toprağı kanlarıyla yoğuran kahramanların emanetini alıp korumak, sonraki kuşaklara bırakmak ahde vefadır. Vatanı paylaştığımız insanlarla ise tuz ekmek hakkımız vardır. Mutlaka bu topraklarda birlikte yaşamanın getirdiği bir hak vardır, bunu da en güzel tuz ekmek hakkı deyimi belirtir. Kutadgu Bilig’de Yusuf Has Hacip der ki “Tuz etmek hakını küdezip eren  / Yetürmiş kişike yuluglar başın”. Yani “‘insan olanlar tuz ekmek hakkını gözetip bu hak için canlarını feda ederler’ demiştir.

Sözümüzü sözlerin en güzeli ile bağlayalım: “Kim de Allah’a verdiği ahde vefa gösterirse Allah ona büyük bir mükâfat verecektir” (Fetih/10). 

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 31 Ocak 2023
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 20 48
2. Fenerbahçe 20 44
3. Başakşehir 20 40
4. Beşiktaş 20 39
5. Adana Demirspor 20 37
6. Trabzonspor 20 35
7. Kayserispor 20 29
8. Konyaspor 20 27
9. Alanyaspor 21 25
10. Karagümrük 20 23
11. Gaziantep FK 20 22
12. Ankaragücü 20 22
13. Sivasspor 21 21
14. Antalyaspor 19 21
15. Giresunspor 20 21
16. Hatayspor 19 20
17. Kasımpaşa 20 19
18. İstanbulspor 20 15
19. Ümraniye 20 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Keçiörengücü 21 37
5. Pendikspor 21 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Sakaryaspor 21 34
9. Boluspor 21 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 21 22
13. Altay 21 19
14. Tuzlaspor 21 19
15. Erzurumspor 21 18
16. Altınordu 21 17
17. Ö.K Yeni Malatya 21 16
18. Gençlerbirliği 21 13
19. Denizlispor 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 18 47
2. Real Madrid 18 42
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 19 34
5. Villarreal 19 31
6. Real Betis 18 31
7. Rayo Vallecano 19 29
8. Osasuna 19 28
9. Athletic Bilbao 19 26
10. Mallorca 19 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 19 21
13. Sevilla 19 21
14. Valencia 18 20
15. Espanyol 19 20
16. Celta Vigo 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 19 19
19. Getafe 19 17
20. Elche 19 6